poprzedni artykułnastępny artykuł

Utracone i odzyskane dzieła sztuki

W latach 1939-1945 wiele dzieł sztuki było kradzionych, niszczonych i ukrywanych. Część sławnych dzieł udało się odzyskać, ale wiele z ich nadal nie powróciło do kraju.

Jakie dzieła utraciliśmy?

Jednym z takich obrazów jest dzieło Józefa Brandta Wyjazd na polowanie. Autor tego obrazu był malarzem historycznym, który dużą część swojego życia spędził w Monachium, a słynny stał się poprzez obrazy przedstawiające polowania, przeprawy i bitwy walk kozacko tatarskich oraz wojen szwedzkich w XVII wieku. Jego obraz podczas II wojny światowej był umieszczony w muzeum Śląskim w Katowicach. Po wkroczeniu wojsk niemieckich zbiory zostały przewiezione do Landesmuseum w Bytomiu. Pod koniec wojny dobra kultury z Bytomia były lokowane w pobliskich klasztorach i pałacach, jednak ich dalszy los nie jest znany. 

Kolejny obraz to Madonna z Dzieciątkiem zwana Głogowską, pochodzi on z 1518 roku, natomiast namalowany został przez Lucasa Cranacha Starszego. Do czasu II wojny światowej znajdował się na Dolnym Śląsku. Postacie Madonny i Dzieciątka zostały przedstawione w naturalnych pozach i pozbawione atrybutów świętości. Madonna w 1943 roku została wywieziona dla bezpieczeństwa do Henrykowa, natomiast stamtąd do Lądka Zdroju, wpadła jednak w ręce Rosjan w 1945 roku. 4 czerwca 1945 roku obraz został zarekwirowany przez majora Mossewa, a w 2000 roku pojawił się na stronie internetowej państwowego Muzeum Sztuki im. A.S. Puszkina w Moskwie. Polska już od 2004 roku stara się o odzyskanie obrazu. W tym też muzeum znajdują się również inne obrazy, które zostały wywiezione z Polski w czasie wojny. 

Jednak za najcenniejszy z obrazów zagrabionych z Polski w czasie wojny uznawany jest Portret młodzieńca Rafaela. Należał on do kolekcji Muzeum Czartoryskich. We wrześniu 1939 roku jednak wszystkie cenne dzieła wojska niemieckie zrabowały z piwnicy oficyny pałacu w Sieniawie. Obraz trafił do Kajetana Mühlmanna, pełnomocnika do spraw zabezpieczania dzieł sztuki i skarbów kultury w Generalnym Gubernatorstwie. Obraz znalazł się na liście obiektów przeznaczonych do planowanego przez Hitlera Muzeum Sztuki w Linzu. Na rozkaz Hansa Franka trafił jednak na Wawel i zaginął w trakcie ewakuacji Urzędu Generalnego Gubernatora dla okupowanych ziem polskich.

Co powróciło do kraju?

Wywiezione, zrabowane, a także ukryte w kopalniach, zakopane pod ziemią, ukryte głęboko w skrzyniach w piwnicach lub zamurowane w ścianach. Takie były losy wielu obrazów straconych przez Polskę w trakcie II wojny światowej. Niektóre z nich udało się ukryć, niektóre z nich zaginęły, a wielu z nich pobyt nie jest do dzisiaj jeszcze znany.  

Do odzyskiwania dóbr kultury została stworzona specjalna jednostka działająca w ramach organów administracji publicznej. Jest to Wydział Restytucji Dóbr Kultury, który funkcjonuje w strukturach Departamentu Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych MKiDN.

Jednym z odnalezionych obrazów jest Żydówka z pomarańczami Aleksandra Gierymskiego. Obraz ten zaginął w czasie nazistowskiej okupacji, w 2010 roku zaraz się na aukcji w małym domu aukcyjnym w niewielkim mieście pod Hamburgiem. Wydawało się, że odzyskanie obrazu dla Polski będzie proste, ale aby odzyskać obraz państwo musiało zapłacić “okup” niemieckim właścicielom.  

Wielkich starań dołożono w celu odzyskania najsłynniejszych obrazów z przedwojennej kolekcji: Dama z gronostajem Leonarda da Vinci, Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta i Portret młodzieńca Rafaela. Tak zwana Wielka Trójka należała do rodziny Czartoryskich. Izabela Czartoryska w swojej kolekcji posiadała kilkadziesiąt tysięcy dzieł, stworzyła również w Puławach w swojej rodzinnej rezydencji pierwsze muzeum na ziemiach polskich. Gdy dnia 4 maja 1945 roku Amerykanie aresztowali Hansa Franka, w jego willi nad jeziorem znaleziono tylko Damę z gronostajemKrajobraz z miłosiernym SamarytaninemLosy obrazu Rafaela pozostają nieznane.

Artykuły z tej samej kategorii

Miłosne wielokąty literackie

Pełne pasji historie miłosne w literaturze. Od wzajemnych pragnień, poprzez subtelne trójkąty miłosne, aż po miłość fatalną – literatura...

Zakupy w PRL – spotkanie z Wojciechem Przylipiakiem

Wizyty w Peweksie były prawdziwym świętem. Długie kolejki po podstawowe produkty nikogo nie szokowały. Podczas otwarcia nowego domu towarowego...

Fantastyka na salonach. O „Agli. Alef” Radka Raka.

Nowa literacka perła! - ,,Agla.Alef.'' Fantastyczna podróż z Sofją Kluk, pełna tajemnic i nieoczekiwanych zwrotów akcji! Niezwykła książka Radka...