poprzedni artykułnastępny artykuł

Stracone nadzieje

W nocy z 29 na 30 listopada rozpoczęło się powstanie listopadowe, które odcisnęło znaczny ślad na świadomości kolejnych pokoleń, na literaturze i sztuce. Powstanie to przez lata stanowiło traumę dla jego uczestników – zakończyło się bowiem przegraną. W artykule chciałabym przybliżyć powody jego niepowodzeń oraz skutki, które sprowadziły na ludność.

Bunt podchorążych 

Po zakończeniu epopei Napoleońskiej, podczas odbywającego się w 1815 roku kongresu w Wiedniu, decydenci ówczesnego świata wypracowali ład polityczny, który trwać miał przez najbliższe dekady (z licznymi zmianami). Objął on także ziemie polskie – powstało między innymi Królestwo Polskie z własną konstytucją i sejmem, a także carem Rosji jako królem Polski. Był to czas wielu reform i nadziei, jednak coraz częstsze nadużycia wobec, i tak już niewielkiej, autonomii państwa wywoływały coraz to większą frustrację wśród elit politycznych i intelektualnych Królestwa. 

Zaczęła rosnąć liczba tajnych organizacji – zarówno wśród studentów, jak i w armii. Snuły one plany o zbrojnym powstaniu i zrzuceniu rosyjskiej kontroli. Rewolucja lipcowa we Francji i powstanie w Belgii stanowiły dla spiskowców przykłady zrywów zakończonych sukcesem, stali się więc oni bardziej ośmieleni w swoich planach.

Finalnie, grupa kilku podchorążych pod dowództwem Piotra Wysockiego postanowiła przygotować akcję, w wyniku której pojmany miał zostać książę Konstanty, brat cara zarządzający armią. W związku z tym w ostatnich dniach listopada przeprowadzono atak na Belweder, a po niepowodzeniu akcji postanowiono zdobyć inne ważne punkty w Warszawie. Tak zaczęło się powstanie listopadowe.

Elity Królestwa początkowo były niechętne inicjatywie podchorążych i zamieszaniu, które wprowadzili. Próbowano załagodzić sytuację wysyłając do cara misje dyplomatyczne, imperator jednak pozostał nieustępliwy i zamierzał wyciągnąć konsekwencję w związku z powstaniem, jednocześnie nakazując jego jak najszybsze zakończenie. Po niepowodzeniach tych przedsięwzięć, wraz z końcem stycznia uchwalono detronizację cara, co przekreśliło szanse na dalsze negocjacje oraz zmusiło zachowawczych polityków do współpracy ze zwolennikami zrywu. 

Walka z gigantem 

Dysproporcje pomiędzy liczebnością i wyposażeniem polskiej armii w porównaniu z rosyjską potęgą wydają się przesądzać od początku o szybkim zwycięstwie Rosjan – od początku powstania udawało się pokonywać ich w wielu bitwach. Szczególne zasługi przypisuje się wybitnym strategom takim jak Ignacy Prądzyński, mężczyznom którzy poprowadzili wojsko do zwycięstwa. Błędy strategiczne, opieszałość i brak szerszej wizji oraz wiary w zwycięstwo, którymi charakteryzowali się dowódcy powstania, niweczyły jednak te sukcesy. Dobitnym tego przykładem jest klęska w bitwie pod Ostrołęką, która otworzyła wojskom rosyjskim drogę na Warszawę. Nieudolność dowódców powstania została uwieczniona zarówno w literaturze (Kordian Juliusza Słowackiego) jak również w krążącej przez lata rymowance – „Chłop nas zdradził, skrzynka przyskrzyniła, kruk oko wydziobał, ryba zatopiła.”

Po upadku

Po zdobyciu Warszawy przez Rosjan i ostatnich potyczkach, w Królestwie Kongresowym rozpoczął się czas wzmożonych represji i prześladowań zwany „nocą paskiewiczowską” od nazwiska Iwana Paskiewicza – dowódcy rosyjskich oddziałów w powstaniu. Został on mianowany przez cara namiestnikiem Królestwa, co zważywszy na jego udział w tłumieniu powstania, było szczególnie upokarzające.

Powstanie było pełne straconych szans i nadziei. Przewaga prywatnych interesów nad sprawą ojczyzny, porywczość, tchórzostwo to tylko jedne z wielu przyczyn upadku tego przedsięwzięcia. Echa poczucia krzywdy związanej z powstaniem na zawsze uwieczniła literatura i sztuka, a opowieści o bohaterskich czynach niektórych powstańców pozostały żywe w pamięci przyszłych pokoleń.

Artykuły z tej samej kategorii

Odległe korzenie wojny na Ukrainie

Jakie wydarzenia kształtowały losy Rosji i Ukrainy na przestrzeni lat? Jak XVII-wieczna ugoda wpłynęła na krajobraz geopolityczy? Dowiedz się,...

Kobiety smutnego grudnia

Grudzień 1981. Jakich działaczy antykomunistycznych znasz? Oprócz mężczyzn, ile bohaterek stanu wojenngo potrafisz wymienić? Odkryj historie kilku niezwykłych kobiet,...

Czerwona zorza – kilka słów o rewolucji październikowej.

Chłodny poranek w Petersburgu odmienił bieg historii. Jakie znaczenie miała i nadal ma dla całego świata rewolucja październikowa?