poprzedni artykułnastępny artykuł

Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego

1 sierpnia 1944 o 17.00 w Warszawie wybuchło powstanie przeciwko zajmującym miasto wojskom niemieckim. Na pamiątkę tego wydarzenia w całym kraju o godzinie „W” zatrzymuje się czas i rozbrzmiewają syreny upamiętniające bohaterów.

Powstanie warszawskie to największa bitwa, jaka została stoczona w trakcie II wojny światowej.

W konsekwencji walk toczących się na terenie Warszawy zniszczeniu uległo około 60% infrastruktury.

Czym było i dlaczego wybuchło powstanie warszawskie?

Powstanie warszawskie to największa bitwa, jaka została stoczona w trakcie II wojny światowej. Powstańcy walczyli przede wszystkim przeciwko formacjom wojska niemieckiego, nie mieli jednak odpowiedniego uzbrojenia. Mimo tego stało się ono jednym z najgłośniejszych działań Armii Krajowej, a same walki, które zaplanowano na kilka dni, przeciągnęły się na ponad dwa miesiące, a dokładniej 63 dni. Pomimo tego, że powstanie nie osiągnęło swoich celów wojskowych ani politycznych, było wielkim osiągnięciem w całej Europie. Do dzisiaj jest ono symbolem heroizmu i męstwa w walce o niepodległość. 

Samo powstanie było jednym z elementów planu „Burza”, który został opracowany w 1943 r. przez Rząd Polski w Londynie oraz dowódców Armii Krajowej. Plan ten miał zagwarantować przejęcie władzy w zajętym kraju przez organizację podziemną. Były w nim przewidziane różne akcje sabotażowo-dywersyjne oraz lokalne powstania. 

Z czasem akcja „Burza” zamieniła się w zryw społeczeństwa, a z planu zostały wykluczone większe miasta, takie jak Warszawa. Władze Armii Krajowej planowano przenieść do miejscowości Siekierki, gdzie miały być podejmowane kolejne akcje dywersyjne. Zadaniem sił pozostałych w stolicy była ochrona ludności i ważnych budynków publicznych przed zniszczeniem, jak również przejęcie bez walki władzy nad miastem. 

Plan rozpoczęto już w lutym 1944 r., a pierwsze działania prowadzono na wschodzie np. na Wołyniu; nie osiągnięto tam jednak sukcesów. Rosjanie początkowo współpracowali z polskimi żołnierzami, ale z czasem podstępnie aresztowali dowódców, a na zdobytych terenach do władzy dopuszczali tylko Sowietów. W takiej sytuacji wicepremier Jan Stanisław Jankowski i dowódca AK Tadeusz Komorowski „Bór”  21–25 lipca podjęli decyzję o wybuchu powstania w Warszawie. Rozkaz rozpoczęcia powstania wydano dzień wcześniej, czyli 31 lipca 1944.

Jak wyglądało powstanie warszawskie?

Powstanie rozpoczęło się o godzinie 17.00, do pierwszych walk z Niemcami doszło na Żoliborzu i w Śródmieściu Północnym. Siły Armii Krajowej liczyły około 50 tys. żołnierzy rozmieszczonych w ośmiu obwodach na Śródmieściu, Żoliborzu, Woli, Ochocie, Mokotowie, Pradze, Powiecie i Okęciu. 

Powstańcy zdobyli hotel „Victoria” przy ulicy Jasnej oraz budynek Towarzystwa Ubezpieczeń „Prudential”. Od dnia wybuchu powstania do 4 sierpnia powstańcy odnosili sukcesy w walkach, zdobywając wiele obiektów niemieckich głównie na Starym Mieście, Mokotowie, Śródmieściu, Żoliborzu. 

W rękach Niemców nadal jednak pozostawały mosty, dworce czy lotnisko. Powstańcom z Mokotowa nie udało się również opanować najważniejszego punktu komunikacyjnego, jakim był plac Unii Lubelskiej. W Śródmieściu nie zdołano opanować Alei Jerozolimskich, wobec tego już na początku powstania ta dzielnica została odcięta. Sukcesem powstańców było z pewnością zdobycie Poczty Głównej, dworca towarowego, ratusza czy Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych. 

Niemcy szybko podejmowali ofensywę i do 11 sierpnia stłumili powstanie na Woli i Ochocie, niszczyli również bastiony powstańcze. Wobec kolejnych niepowodzeń w dniach 9–10 września Komenda główna AK podjęła rozmowy dotyczące kapitulacji z Niemcami. 

Konsekwencje wybuchu powstania

2 października 1944 r. w Ożarowie pod Warszawą został podpisany akt kapitulacji, który gwarantował powstańcom prawa jenieckie. Kapitulacja została wymuszona wobec małej pomocy aliantów, a także śmierci dużej liczby powstańców i mieszkańców Warszawy. 

Powstanie przyniosło wiele ofiar, po stronie polskiej zabito 18 tys. żołnierzy, rannych zostało 25 tys., a ofiar cywilnych zginęło 120–200 tys. Do samej niewoli dostało się około 15 tys. żołnierzy i oficerów razem z naczelnym wodzem generałem Tadeuszem Komorowskim „Borem”. Powstańców wywożono do obozów koncentracyjnych i na roboty do Rzeszy. Straty niemieckie były znacznie niższe, bowiem zabitych było około 10 tys. żołnierzy, 7 tys. zaginionych i 9 tys. rannych. Najbardziej jednak ucierpiała Warszawa, gdyż w konsekwencji walk toczących się na terenie miasta zniszczeniu uległo około 60% infrastruktury.

Artykuły z tej samej kategorii

Odległe korzenie wojny na Ukrainie

Jakie wydarzenia kształtowały losy Rosji i Ukrainy na przestrzeni lat? Jak XVII-wieczna ugoda wpłynęła na krajobraz geopolityczy? Dowiedz się,...

Kobiety smutnego grudnia

Grudzień 1981. Jakich działaczy antykomunistycznych znasz? Oprócz mężczyzn, ile bohaterek stanu wojenngo potrafisz wymienić? Odkryj historie kilku niezwykłych kobiet,...

Stracone nadzieje

Dlaczego powstanie listopadowe pozostawiło tak silny ślad w historii Polski? Opowieść o buncie, walce z nadużyciami i upadku, który...