poprzedni artykułnastępny artykuł

Będąc młodym intelektualistą 75

Intelektualista zawsze jest jednym „z nas”. Intelektualista istnieje tylko wewnątrz kultury, tylko wewnątrz wspólnoty historycznej, to dzięki niej jest tym, kim jest. Istnienie wspólnoty jest warunkiem sine qua non istnienia intelektualisty.

Z faktem przynależności współwystępuje bowiem pojęcie dystansu. Intelektualista interpretuje kulturę, to znaczy twórczo pośredniczy między jej kanonem, a nami.

Nawet jeśli opuści jej terytorium, nawet gdyby zwątpił, znużył się, czy zniechęcił, gdyby próbował podcinać korzenie, z których wyrasta, gdyby zajmowała go bardziej kultura cudza niż własna, to jednak jego dotychczasowy wzrost był z nią związany, i pozostaje jej beneficjentem.

Człowiek, który wzbił się na wyżyny myśli, prędzej czy później doświadcza pokusy myślenia o sobie jako o świadomości danej sobie w bezpośredniej intuicji, która sama się ustanawia i definiuje, wydawać by się mogło, że nawet konstytuuje i ustanawia świat zewnętrzny. Kiedy wróci na chwilę do punktu wyjścia, uzmysławia sobie, że przynależność jest tym, od czego wyszedł. Owszem, przemierzył następnie obraną drogę, dotarł do pewnego punktu i z niego teraz spogląda na wspólnotę badawczym wzrokiem.

Z faktem przynależności współwystępuje bowiem pojęcie dystansu. Intelektualista interpretuje kulturę, to znaczy twórczo pośredniczy między jej kanonem, a nami. Czyni bliskim to, co odległe. Jego działalność sprawia, że dziedzictwo pomyślnie przechodzi próbę czasu. Dzięki niemu społeczeństwo chce je przyjąć, odnaleźć jego duchową moc i spełnić swój obowiązek unowocześniania tego spadku we własnym pokoleniu, wzmaga tedy swą mémoire volontaire.

Każdego intelektualistę charakteryzuje głębokość przekonań i struktura pojęciowa. Pierwsze to jego differentia specifica, drugie mówi nam natomiast o znajomości sedna kultury, to jest w pierwszym rzędzie, o swobodzie posługiwania się elementarzem pojęciowym danej wspólnoty. Po tych dwóch czynnikach poznajemy kulturę umysłową intelektualisty.

Lista każdego intelektualisty jest nieco inna, ale w obrębie wspólnoty trzon jest jeden. Znajdziemy tu niezwykle różnorodne krzyżujące się znaczenia, miejsca, fakty, mity i symbole tworzące razem niewidzialny układ. Stąd na temat każdego elementu intelektualista nie tylko potrafi coś powiedzieć, wskazywać na powiązania, ale również stawiać własne tezy i rozwijać podług nich argumentacje.

W wokabularzu polskiego intelektualisty znajdują się co najmniej takie oto pozycje: Wanda, co Niemca nie chciała; Lech, Czech i Rus; Królewski szczep Piastowy; Chrzest Mieszka; Gniezno; Rzym; św. Wojciech z Chrobrym; Wawel z dzwonem; starozakonni; Zastał drewnianą, a zostawił murowaną; Orzeł i Pogoń; Jagiellonowie; Jasna Góra; Bogurodzica; Grunwald; Przedmurze chrześcijaństwa; Europa; Ostra Brama; Hołd pruski; Wstrzymał Słońce – ruszył Ziemię; Od morza do morza; Interrex; Państwo bez stosów; Złota wolność; Sarmacja; Czarnolas; Warszawa; Wiedeń z husarią; Pro Fide, Lege et Rege; Ułani; Sybir; Rejtan; Wiwat maj; Targowica; Insurekcja; ONC; Napoleon; Tatry; Noc listopadowa; Mesjasz narodów; Za naszą i waszą wolność; Hôtel Lambert; Zajazd na Litwie; Kamienie przez Boga rzucane na szaniec; Fortepian Chopina; Złoty róg i taniec Chochoła; Wóz Drzymały; Rota; Pierwsza Brygada; Belweder; Orlęta; Kresy; Cud nad Wisłą; Sulejówek; Bereza; Westerplatte; Nóż w plecy; Katyń; Auschwitz; Dywizjon 303; Getto; Polska Walcząca; AK; Teraz jest wojna; Szucha i Pawiak; Maki na Monte Cassino; Godzina W; Jałta; Niezłomni; Partia; Rakowiecka; Polski Październik; Najweselszy barak w obozie; Drugi obieg; Stocznia; Papież Polak; Solidarność; Stan wojenny; Okrągły stół; Gruba kreska; Bądź wierny, Idź…

Artykuły z tej samej kategorii

Będąc młodym intelektualistą 100

Studiując Młodą Polskę, można uczyć się Piękna. To okres bogaty w zasoby sił twórczych, pełny energii, werwy. Wystarczy przygotowanie w zakresie estetyki,...

Młoda Polska cz. 3: Będąc młodym intelektualistą WS 2022

W rozkwicie młodości możemy dokonać rzeczy wielkich. Młode lata sprzyjają byciu czystej wody ideowcem. Czy można w tym czasie osiągnąć mądrość i uniknąć...

Młoda Polska cz. 2: Będąc młodym intelektualistą WS 2022

To, co indywidualne, i to, co zbiorowe. Sprzeczność czy komplementarność? Dylemat ten dawał do myślenia w Młodej Polsce. „Artysta stoi ponad życiem, ponad światem” –...