poprzedni artykułnastępny artykuł

Dezinformacja jako siła XXI wieku

Mamy do czynienia ze wzmożoną aktywnością dezinformacyjną na temat działań wojennych na terenie Ukrainy. Potwierdził to Instytut Badań Internetu i Mediów Społecznościowych. Nie powinno to dziwić. Ostatnie tygodnie pokazują jednoznacznie, jak ważnym aspektem wojny są fake newsy i dezinformacja. Warto przy tej okazji zastanowić się, dlaczego tak się dzieje, i jakie mogą być tego konsekwencje. Dziennikarze stoją przed wyjątkowo trudnym zadaniem, by potrafić oddzielić informacje prawdziwe od tych wykreowanych.

Czym jest dezinformacja?

Dezinformacja to nic innego jak próba manipulacji i element wojny informacyjnej mający na celu narzucenie odpowiedniej narracji prowadzonych działań.

Wraz z rozpoczęciem inwazji Rosji na Ukrainę w internecie zaczęło pojawiać się wiele kont rozpowszechniających prorosyjską propagandę. W oczach Zachodu wyjaśnienia Kremla nie są jednak w żaden sposób wiarygodne.

– Rosjanie ruszyli na wojnę bez odpowiednio przekonującego pretekstu, co jest o tyle dziwne, że kiedyś o to bardzo dbali (np. w czasie wojny z Gruzją w 2008 roku sprowokowali Gruzinów do użycia wojsk, co dało im możliwość budowy narracji wokół tego). W przypadku tej wojny Rosjanie nie przygotowali spójnej narracji i w efekcie trudno im jest budować skuteczną kampanię dezinformacyjną – wyjaśnia dr hab. Tomasz Kamiński, profesor Uniwersytetu Łódzkiego z Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych.

Odcięcie od informacji

Protesty antywojenne, zmiana prawa i aresztowania dowodzą, że nie wszyscy Rosjanie uwierzyli w mało wiarygodną retorykę Moskwy. Świadczą o tym także działania Roskomnadzora – rosyjskiej instytucji zajmującej się kontrolą mediów i internetu. Jak wiemy, Rosjanie w ostatnim czasie utracili możliwość korzystania z popularnych mediów społecznościowych, takich jak Twitter, Facebook czy Instagram. Chodzi oczywiście o ograniczenie dostępu do informacji.

– Podobnie jest w wymiarze krajowym – władza nie przygotowała społeczeństwa na długą i krwawą wojnę z bratnim narodem. Wykorzystują oczywiście media do dezinformowania swojego społeczeństwa, ale też brakuje w tym wszystkim przekonującej historii – dodaje profesor.

Zobacz: Wiesz, ile lat temu piłkarskie reprezentacje Ukrainy i Rosji ostatni raz spotkały się na boisku?

Skutki dezinformacji

Dezinformacja może służyć także temu, by podbudować własne morale. Rozbudzenie wiary i nadziei w narodzie w obliczu zagrożenia ze strony agresora to ważny aspekt psychologiczny.

– Fake newsy wykorzystuje oczywiście też strona ukraińska. Sztandarowym przykładem była historia załogi wojskowej z Wyspy Węży, której słowa skierowane do rosyjskiego okrętu wojennego stały się symbolicznym hasłem tej wojny, sloganem mobilizującym ludzi do walki. Historia bezczelnej odpowiedzi udzielonej przez żołnierzy agresorowi została dodatkowo wzmocniona informacją, że wszyscy potem zginęli, płacąc najwyższą cenę za swoją hardość. Prezydent Zelensky natychmiast ogłosił ich bohaterami Ukrainy i pośmiertnie przyznał medale. Po dwóch czy trzech dniach okazało się, że żołnierze trafili do niewoli – mówi nasz rozmówca.

Takie działania są zrozumiałe. Mogą jednak przyczynić się do tego, że nieprawdziwe informacje będą powielane w zastraszającym tempie, a tym samym rzeczywisty obraz przebiegu wojny nie będzie nam znany.

dezinformacja

Dezinformacja jako korzyść dla z jednej strony

– Innym przykładem są informacje o stratach rosyjskich i nieporadności najeźdźców. Przyznam, że po dwóch tygodniach obserwowania wojny trochę się dziwię, że tak wielu komentatorów bezrefleksyjnie powiela jednostronną opowieść o niej. Ludzi i sprzęt tracą głównie Rosjanie, błędy i kłopoty z zaopatrzeniem mają Rosjanie… Problemów i błędów Ukrainy w tej opowieści nie ma – zauważa profesor.

Tutaj także pojawia się pewne niebezpieczeństwo. Takie działanie, nawet w dobrej wierze, przyczynia się do zakrzywienia rzeczywistego obrazu sytuacji.

– Bezkrytyczne powielanie narracji jednej strony (nawet tej, z którą sympatyzujemy), też jest formą dezinformacji. Myślę, że lepiej napisać, że nie wiemy, jakie są faktyczne straty rosyjskie albo podać szacunki USA w tym względzie, niż cytować niesprawdzalne dane ukraińskie. To naturalne, że Kijów chce narzucić swoją narrację o wojnie i wygrać wojnę informacyjną z Rosją, ale polscy dziennikarze i eksperci nie powinni być chyba żołnierzami na tej wojnie, nawet jeśli nasze sympatie są jednoznacznie po stronie Ukrainy – dodaje na koniec prof. Tomasz Kamiński.

Wywołanie paniki, zbudowanie korzystnej narracji, oszukanie przeciwnika czy dbałość o morale to cele szerzenia dezinformacji. Musimy mieć się na baczności i być niezwykle uważni, by nie stać się ofiarami tych działań.

Zobacz: Jestem studentem – gdzie mam szukać informacji o wojnie w Ukrainie, jak mogę pomagać?

Artykuły z tej samej kategorii

Jak znaleźć relatywnie tani nocleg w podróży?

Ze względu na często pojawiające się promocje biletów lotniczych możemy dziś podróżować w różne miejsca na świecie w sposób niezwykle ekonomiczny. W podróży tani bilet...

Dropshipping – jak zacząć na nim zarabiać?

Prowadzenie biznesu w branży e-commerce wydaje się być obecnie żyłą złota. Wielu przedsiębiorców przeraża jednak wizja dużych inwestycji w zakup towarów...

Jedna czwarta Polaków nie zabezpiecza hasłem swoich smartfonów

Świadomość Polaków dotycząca konieczności zabezpieczania swoich danych na komputerach i smartfonach jest już duża, jednak wciąż jedna czwarta z nas przyznaje, że nie stosuje...