poprzedni artykułnastępny artykuł

Będąc młodym intelektualistą 80

Taki Tukidydes spóźnił się z powrotem i „zapłacił za to rodzinnemu miastu dozgonnym wygnaniem” – przestrzega Herbert. Ktoś powie: „dlatego że miasto było w potrzebie”. A teraz to on, intelektualista jest w potrzebie i już wie, postanowił, chciałby wyruszyć tam i z powrotem. Pamięta, że dawniej rozmawiano w domu o antycznych siedzibach, że sięgano po starodruki i inkunabuły, że wskazywano miejsca na mapie.

Droga wiedzie przez starożytne źródła. Korzeń jest w Biblii: Genesis, Exodus, Liber Psalmorum, Canticum Canticorum, Prophetia Isaiæ, Evangelium, Epistola ad Romanos… Zapisy Testamentu wprowadzały pokolenia w relacje międzyludzkie, były natchnieniem myślicieli, artystów i pisarzy, muzą rzeźbiarzy, malarzy i kompozytorów. Czytano z niej niegdyś o stworzeniu, szukano ostatecznych wyjaśnień wszechświata. Czytano w pierwszej osobie o wyjściu i przejściu, jakby to było dziś i o nas. O tęsknocie za miastem śpiewali wygnańcy w Mezopotamii: „Jeźli cię zapomnę, Jeruzalem, niech zapomniona będzie prawica moja”. Jak i Sefardyjczycy w Hiszpanii: Ir me quiero madre a Yerushalayim – Pragnę pójść matko do Jeruzalem! Od wieków używane szlaki, trakty i gościńce tych peregrynacji jeszcze się nie zatarły.

Znana była w domu sława przodków z Aten. Pamiątki po nich przechowywano z pieczołowitością. Ich filozofia, myśl polityczna, rzeźba, architektura, teatr i kanony piękna nadal spoczywają na strychu. Gniew Achilla w Iliadzie jakże ludzki. Wędrówka Odyseusza jak życie ludzkie, nim dotrze się do celu, po drodze wyzwania i liczne manowce. Mity z dręczącymi już od zarania pytaniami o istotę bytu, powstanie świata i człowieka. Intelektualista pamięta jeszcze regały u dziadka: Etyka nikomachejska Arystotelesa, Encheiridion Epikteta, Obrona Sokratesa Platona. Mówiło się, że są o spełnieniu istoty ludzkiej, o tym, co czyni człowieka szczęśliwym.

O felix Roma – O Roma nobilis! O Rzymie szczęśliwy, Rzymie dostojny! „My rzymianie!” – powtarzali kognaci ze strony ojca. Rzymska forma ujawnia się stale. Tyle znaków na każdym kroku potwierdza pochodzenie z Południa. Non omnis moriar – za Horacym mawiano, jakby pisał po polsku. I te na regałach pamiątki wspomina intelektualista: Listy moralne do Lucyliusza Seneki, O przyjaźni O powinnościach Cycerona. Niegdyś wstawano wczesnym rankiem, jak Marek Aureliusz przykazał: „Rankiem, gdy się niechętnie budzisz, pomyśl sobie: budzę się do trudu człowieka. Czyż więc czuć się mam niezadowolony, że idę do pracy, dla której się zrodziłem i zesłany zostałem na świat?”. Spory zażegnywała zasada rzymskiego prawa procesowego: Audiatur et altera pars – Niechaj druga strona też zostanie wysłuchana. A więc prawo zachowane po dziś.

Genealogia rodziny jest taka: rzymska linia niosła dorobek greckiej, niczym akwedukt, a doświadczenie żydowskie niosła linia chrześcijańska; ta zaś osadziła się i zbudowała na romanitas. I tak ukształtowały się nasze strony i my tutejsi, powie intelektualista. To taki proces dziedziczenia, bądź jak woli filozof Rémi Brague, dzieje adopcji odwróconej, w której ci, co przychodzą, później obierają sobie przodków.

Nie chodzi o to, by intelektualista badał pisma, ale by pisma badały jego. To skarbnice pozasytuacyjnych odniesień, możliwe sposoby istnienia w świecie. Prawdziwe dzieło przekracza kontekst swego powstania i otwiera nieograniczony ciąg odczytań – naszych odczytań.

Powrót do rodzinnego miasta to nie jest podróż po wiedzę, ale po doświadczenie. Nie chodzi o to, by intelektualista badał pisma, ale by pisma badały jego. To skarbnice pozasytuacyjnych odniesień, możliwe sposoby istnienia w świecie, bo intelektualista nie pierwszy przeżywa przemijanie tego świata. Prawdziwe dzieło przekracza kontekst swego powstania i otwiera nieograniczony ciąg odczytań – naszych odczytań.

Artykuły z tej samej kategorii

Będąc młodym intelektualistą 100

Studiując Młodą Polskę, można uczyć się Piękna. To okres bogaty w zasoby sił twórczych, pełny energii, werwy. Wystarczy przygotowanie w zakresie estetyki,...

Młoda Polska cz. 3: Będąc młodym intelektualistą WS 2022

W rozkwicie młodości możemy dokonać rzeczy wielkich. Młode lata sprzyjają byciu czystej wody ideowcem. Czy można w tym czasie osiągnąć mądrość i uniknąć...

Młoda Polska cz. 2: Będąc młodym intelektualistą WS 2022

To, co indywidualne, i to, co zbiorowe. Sprzeczność czy komplementarność? Dylemat ten dawał do myślenia w Młodej Polsce. „Artysta stoi ponad życiem, ponad światem” –...