poprzedni artykułnastępny artykuł

​Skąpstwo poznawcze

Czym jest skąpstwo poznawcze? Człowiek naturalnie korzysta z prostych dróg rozumowania i objaśniania świata wokół nas. Dzięki temu ustalamy związki między faktami nazywane heurystykami. Nasze wrodzone skąpstwo, nawyk upraszczania sytuacji i brak możności rozważania za i przeciw powoduje, że ulegamy przesądom, postrzegamy grupy społeczne przez pryzmat pozytywnych i negatywnych stereotypów. Temu zjawisku sprzyja też mnogość czynników, które trzeba wziąć pod uwagę wbrew swoim przyzwyczajeniom – często ich liczba, konieczność weryfikacji informacji w bardzo wielu źródłach po prostu nas przytłacza i zajmuje niewspółmiernie dużo czasu.

Choć skąpstwo poznawcze jest w nas głęboko zakorzenione i niemożliwym jest wyzbycie się go w każdym względzie, trzeba z nim walczyć także, a może przede wszystkim, w pracy badawczej. Jest wówczas szczególnie groźne. Dlaczego? Gdy w dużej mierze liczy się częstotliwość publikacji, łatwo o pójście na skróty – zamiast dogłębnie przeanalizować temat, tylko się po nim prześlizgnąć. Dotyczy to zarówno starszych, jak i młodych badaczy. Zwłaszcza w przypadku tych drugich powodem takiej sytuacji może być wcześniejsze zaniedbanie podczas procesu kształcenia. Dydaktycy powinni zwracać szczególną uwagę na sięganie po pozainternetowe źródła informacji, wykształcenie u studentów nawyku sięgania do książek i publikacji zagranicznych. Równie istotne jest nieustanne przekonywanie o konieczności krytycznego podejścia do źródła. W przeciwnym razie, bez umiejętności konstruktywnej, opartej o racjonalną argumentację polemiki z tezami przekazywanymi przez innych autorów, późniejszy badacz stanie się bezrefleksyjnym potakiwaczem. Innym czynnikiem powodującym wpadanie w utarte schematy jest monotonia prowadząca do niedostrzegania nowych zjawisk – niechęć do ustawicznego kształcenia i bazowanie wyłącznie na tej wiedzy, którą posiedliśmy wcześniej.

Dydaktycy powinni zwracać szczególną uwagę na sięganie po pozainternetowe źródła informacji, wykształcenie u studentów nawyku sięgania do książek i publikacji zagranicznych.

Jak walczyć ze zjawiskiem skąpstwa poznawczego? Najprostszym rozwiązaniem może być kontakt z innymi badaczami czy z własnymi studentami. Pozwoli to na uchwycenie zmieniającego się postrzegania danej dyscypliny czy nowych trendów. Dlatego tak ważny jest udział w konferencjach i sympozjach naukowych, wymiany międzynarodowe czy publikacje zbiorowe. W ten sposób nieustannie podnosimy swoje kwalifikacje. Inną metodą na walkę ze skąpstwem poznawczym jest po prostu lektura prac z innych dziedzin bądź tekstów naukowców analizujących daną kwestię inaczej niż my. Należy pamiętać, że prace polemiczne również stanowią istotny element literatury naukowej i jednocześnie pogłębiają merytoryczne dyskusje.

Pierwszym krokiem do poradzenia sobie z wrodzonym skąpstwem poznawczym jest świadomość, że ono naprawdę istnieje. Samodoskonalenie, jakie podejmiemy w celu walki z nim, zaprocentuje nie tylko rozwojem zawodowym i wyższym poziomem prac badawczych, ale również rozwojem osobistym w postaci zdolności do samodyscypliny przydającej się przecież także w prywatnym, codziennym życiu.

Artykuły z tej samej kategorii

Rok końca “końca historii”

Mijający rok obfitował w istotne i niespodziewane wydarzenia na świecie i w kraju, które często odbierały nam poczucie stabilności i bezpieczeństwa. W jaki sposób 2022 rok...

Czy Polska może zbankrutować?

Szereg negatywnych wiadomości gospodarczych dociera do nas z szeroko rozumianego mainstreamu coraz szerszym strumieniem. Media prześcigają się w wiadomościach o kryzysie gospodarczym, szalejącej...

Dlaczego młodzi ludzie nie chcą żyć?

Konflikty międzypokoleniowe są stare jak świat. Każda kolejna generacja musi usłyszeć, że kiedyś to było lepiej, bo teraz to młodzi życia nie zdają i sądzą, że wszystko...